De missie van Herder Jeroen

Zo’n twaalfduizend jaar geleden ontstond er, tegelijkertijd met de opkomst van de landbouw, nog een andere specialisatie, het pastoralisme: het hoeden van gedomesticeerde dieren, waarbij men grotendeels afhankelijk is van de dieren, van de huiden, het vlees en de melkproducten. Het pastoralisme staat dichter bij de fase van het jagen en verzamelen dan bij de landbouw, omdat pastoralisten meestal een nomadisch leven leiden. De kuddes worden voortdurend naar nieuwe plekken met vers voedsel gedreven. In deze moderne tijden waarin de vee-industrie een groot aandeel heeft in de wereldeconomie, streeft Herder Jeroen met zijn eigen kudde van speciaal daarvoor geselecteerde werkende heideschapen en Nederlandse landgeiten naar een vorm van pastoralisme.

Door Hans van de Pol, Coördinator WWL Wolfwerende rasters, WWL Wolvenwachter en WWL Auteur.

Op een wat regenachtige dinsdagmiddag na een uitzonderlijke droge periode waarin hittegolven elkaar voortdurend afwisselden, de mensen snakten naar schaduw en afkoeling, en de natuur door de droogte zijn groene glans had omgeruild voor een kleurenpalet van bruine en gele herfsttinten, mocht ik op het Speulderveld meelopen met de schaapskudde van Herder Jeroen. Op deze manier wilde ik een ruimer inzicht krijgen in waar schaapskuddes in deze tijden mee te kampen hebben en tevens zijn bijzondere visie op het traditioneel hoeden van schapen ontdekken. Omdat ik me voorstelde als vrijwilliger van Stichting Werkgroep Wolf Leusden en geïnteresseerd was in hoe hij de kudde beschermt, ging hij wat dieper in op de wolf.

Onderweg naar de nachtkraal volgt een lang en boeiend gesprek. Onophoudelijk als een gepassioneerde gids vertelt hij over het terrein, de belangrijke humuslaag, wat het begrazen en natuurlijke bemesting met de grond en de planten doet en zelfs over achtergebleven contouren die ontstaan zijn in de tweede wereldoorlog. Het enthousiasme waarmee hij in woord en beeld het ambt als schaapherder ontplooit, is grenzeloos.

Aangekomen bij de nachtkraal slaan de twee kuddebewakingshonden meteen aan zodra ze me zien. Vooraf vertelde herder Jeroen me wat ik moet doen en vooral wat ik niet moet doen bij het benaderen van de honden. Hij legt regelmatig aan bezoekers die te voet, te fiets en te paard op het Houtdorper- en Speulderveld zijn uit hoe ze moeten handelen als ze in de buurt van de honden komen.

"Als de mensen eenmaal weten wat ze moeten doen, dan zijn er ook geen problemen meer," zegt hij terwijl hij zijn hoedhond Bo, een Altdeutsche Hütehund (Strobel) uit de auto haalt. “Maar als er luchtballonnen overvliegen,” gaat hij verder, “dan worden ze helemaal gek!”

Ik krijg ook mijn instructies: niet als een dolle gaan rennen, behalve de schapen, de honden niet aaien en rechts van de herder blijven als de honden links van hem staan.

De kudde van Herder Jeroen bestaat uit zo’n tweehonderd geselecteerde dieren van zowel Veluwse heideschapen en Nederlandse landgeiten. Ze worden dag en nacht bijgestaan door de twee Roemeens karpatische herdershonden (Ciobanesc romanesc carpatin). De kraal waarin ze verblijven is gebouwd van degelijk, strak gespannen flexinet met een hoogte van honderdtwintig centimeter. De hoeken zijn 'rond' gemaakt, zodat bij eventuele paniek de kudde niet in een hoek wordt gedreven en er dwars doorheen gedrukt wordt. Tienduizend Volt aan spanning met plus/min-systeem en een alarmmelder via een app op de telefoon zorgt voor een gedegen stroomvoorziening. De kraal ziet er zo veilig uit, een wolf zal er nooit willen toeslaan.

"Een wolf, als die zou kunnen, springt er alleen overheen als hij er ook weer uit kan!" Zegt Herder Jeroen zelfverzekerd.

Ik loop rustig over de hei met de schapen in mijn knieholte. De kudde blijft compact, daar zorgt Bo de hoedhond voor. De kuddebewakingshonden houden de omgeving in de gaten op mogelijk gevaar, herder Jeroen heeft oog voor de bodem en de boerenzwaluwen scheren vlak boven onze hoofden in de jacht op insecten die door het getrappel van schapen- en geitenhoeven de heideplanten en graspollen ontvluchten. Het is een prachtig ecologisch schouwspel, waarin al het aanwezige leven een belangrijke rol speelt. Maar ook is het een vorm van topsport; keer op keer vindt er onder de dieren een selectie plaats waarin alleen die schapen overblijven die weerbaarheid hebben tegen ziektes, weersomstandigheden en de wolf. Het zijn de schapen die zich kunnen meten in de kudde en geschikt zijn om de doelstelling van Herder Jeroen te kunnen laten slagen: het hele jaar rond extensief terreinbeheer – pastoralisme – met een gescheperde kudde die overdag gestuurd wordt door een herder met hond.

Door zijn werkwijze, het regelmatig verplaatsen van de kudde onder continu toezicht van kuddebewakingshonden en een perfecte, wolfwerende nachtkraal heeftHerder Jeroen weinig te duchten van de wolven, ondanks dat ze bij tijd en wijle om het Speulderveld heen dansen. Herder Jeroen streeft naar een samenleving met de wolf, waarbij de gehele bedrijfsstructuur is ingericht op conflictpreventie. Het is een zuiver traditionele manier van hoeden en een voortreffelijk voorbeeld hoe samen te leven met hetgeen wat de natuur geeft.