Copyrights Bram: Ramon van Bentum

Stichting Werkgroep Wolf Leusden volgt en toetst de ontwikkeling van het landelijke wolvenbeleid aan het Nederlandse en Europese natuurbeschermingsrecht.

Sinds de Europese beschermingsstatus van de wolf in 2025 is gewijzigd van strikt beschermd naar beschermd, werkt Nederland aan nieuwe regels voor onder meer het vangen en doden van wolven. Een lagere beschermingsstatus betekent echter niet dat de wolf vogelvrij is geworden. Bescherming van de soort, de staat van instandhouding, noodzakelijkheid, alternatieven en een zorgvuldige individuele beoordeling blijven belangrijke juridische voorwaarden.

Vanuit onze juridische en beleidsmatige werkzaamheden volgen wij deze ontwikkeling kritisch. Wij dienen notities en brieven in bij de Tweede Kamer, analyseren nieuwe regelgeving en adviezen van de Raad van State en spreken politiek en bestuur aan wanneer beleid of uitvoering naar ons oordeel op gespannen voet staat met wet- en regelgeving.

Onze notitie ‘Lagere wolvenstatus is geen afschotvrijbrief’ is door de vaste Kamercommissie LVVN besproken. De commissie besloot vervolgens de staatssecretaris om een reactie op onze notitie te vragen.

Ook daarna zijn wij het landelijke beleid blijven volgen. Daarbij kijken wij niet alleen naar wat politiek wenselijk wordt gevonden, maar vooral naar wat juridisch daadwerkelijk is toegestaan. De Raad van State heeft bijvoorbeeld benadrukt dat bij het vangen of doden van een wolf de gevolgen voor de staat van instandhouding concreet moeten worden gemotiveerd en dat ook de betekenis van een individuele wolf voor een roedel relevant kan zijn.

Op deze pagina verzamelen wij onze brieven, juridische analyses, Kamerstukken en andere ontwikkelingen rond het landelijke wolvenbeleid en de rechtsbescherming van de wolf.

Niet alle correspondentie wordt gepubliceerd

Stichting Werkgroep Wolf Leusden onderhoudt doorlopend contact met de vaste commissie voor Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN). Op deze pagina publiceren wij uitsluitend de stukken die inhoudelijk relevant zijn voor het dossier. Ontvangstbevestigingen, procedurele berichten en overige correspondentie zonder wezenlijke inhoud worden niet afzonderlijk gepubliceerd.

𝗠𝗲𝗻𝗲𝗲𝗿 𝗘𝗿𝗸𝗲𝗻𝘀: 𝘄𝗶𝗲 𝗶𝘀 hier nu 𝘄𝗲𝗿𝗲𝗹𝗱𝘃𝗿𝗲𝗲𝗺𝗱? SvI: Nederland afzonderlijk of grensoverschrijdend beoordelen?

𝐒𝐭𝐚𝐚𝐭𝐬𝐬𝐞𝐜𝐫𝐞𝐭𝐚𝐫𝐢𝐬 𝐒𝐢𝐥𝐯𝐢𝐨 𝐄𝐫𝐤𝐞𝐧𝐬 𝐧𝐨𝐞𝐦𝐭 𝐝𝐞 𝐫𝐞𝐚𝐜𝐭𝐢𝐞𝐬 𝐨𝐩 𝐝𝐞 𝐝𝐨𝐨𝐝 𝐯𝐚𝐧 𝐰𝐨𝐥𝐟 𝐁𝐫𝐚𝐦 „𝐭𝐨𝐭𝐚𝐚𝐥 𝐰𝐞𝐫𝐞𝐥𝐝𝐯𝐫𝐞𝐞𝐦𝐝”. 𝐎𝐨𝐤 𝐡𝐞𝐞𝐟𝐭 𝐡𝐢𝐣 𝐰𝐞𝐢𝐧𝐢𝐠 𝐛𝐞𝐠𝐫𝐢𝐩 𝐯𝐨𝐨𝐫 𝐨𝐫𝐠𝐚𝐧𝐢𝐬𝐚𝐭𝐢𝐞𝐬 𝐝𝐢𝐞 𝐣𝐮𝐫𝐢𝐝𝐢𝐬𝐜𝐡𝐞 𝐩𝐫𝐨𝐜𝐞𝐝𝐮𝐫𝐞𝐬 𝐯𝐨𝐞𝐫𝐞𝐧 𝐭𝐞𝐠𝐞𝐧 𝐛𝐞𝐬𝐥𝐮𝐢𝐭𝐞𝐧 𝐨𝐯𝐞𝐫 𝐰𝐨𝐥𝐯𝐞𝐧. 𝐕𝐨𝐥𝐠𝐞𝐧𝐬 𝐡𝐞𝐦 𝐤𝐨𝐬𝐭𝐞𝐧 𝐝𝐢𝐞 𝐩𝐫𝐨𝐜𝐞𝐝𝐮𝐫𝐞𝐬 𝐯𝐞𝐞𝐥 𝐛𝐞𝐥𝐚𝐬𝐭𝐢𝐧𝐠𝐠𝐞𝐥𝐝 𝐞𝐧 𝐡𝐨𝐮𝐝𝐞𝐧 𝐳𝐞 𝐚𝐦𝐛𝐭𝐞𝐧𝐚𝐫𝐞𝐧 𝐛𝐞𝐳𝐢𝐠. https://archive.ph/IglTC

𝐷𝑜𝑜𝑟 𝑊𝑒𝑟𝑘𝑔𝑟𝑜𝑒𝑝 𝑊𝑜𝑙𝑓 𝐿𝑒𝑢𝑠𝑑𝑒𝑛, 31 𝑎𝑢𝑔𝑢𝑠𝑡𝑢𝑠 2026

Opmerkelijke woorden van een staatssecretaris die tegelijkertijd een koers voorstelt waarvan de juridische ruimte onder het Europese natuurbeschermingsrecht bepaald niet vanzelf spreekt.

In De Telegraaf zegt Erkens dat hij met zijn Duitse ambtsgenoot onderzoekt of de 𝑠𝑡𝑎𝑎𝑡 𝑣𝑎𝑛 𝑖𝑛𝑠𝑡𝑎𝑛𝑑ℎ𝑜𝑢𝑑𝑖𝑛𝑔 (𝑆𝑣𝑖) van de wolf samen met buurlanden kan worden vastgesteld. Zijn redenering is dat wolven zich over landsgrenzen bewegen en deel uitmaken van een grotere populatie. Waarom zouden wolven vlak over de grens dan niet meetellen?

Tijdens de voorbereiding van onze 𝐳𝐞𝐧𝐝𝐞𝐫𝐳𝐚𝐚𝐤 𝐨𝐯𝐞𝐫 𝐝𝐞 𝐰𝐨𝐥𝐯𝐞𝐧 𝐨𝐩 𝐝𝐞 𝐔𝐭𝐫𝐞𝐜𝐡𝐭𝐬𝐞 𝐇𝐞𝐮𝐯𝐞𝐥𝐫𝐮𝐠 kwam ikzelf het arrest 𝐇𝐯𝐉 𝐄𝐔 𝟏𝟏 𝐣𝐮𝐥𝐢 𝟐𝟎𝟐𝟒, 𝐂-𝟔𝟎𝟏/𝟐𝟐, 𝐖𝐖𝐅 𝐎̈𝐬𝐭𝐞𝐫𝐫𝐞𝐢𝐜𝐡 𝐞.𝐚. tegen. Het Hof behandelt daarin de beoordeling van de staat van instandhouding wanneer een lidstaat een afwijking van de soortenbescherming wil toestaan.

Daaruit volgt dat eerst naar de situatie op lokaal en nationaal niveau moet worden gekeken. Een ongunstige situatie binnen een lidstaat kan niet simpelweg worden gecompenseerd door een gunstiger situatie over de grens.

Inmiddels is er bovendien een tweede arrest dat voor de plannen van Erkens minstens zo relevant is: 𝐇𝐯𝐉 𝐄𝐔 𝟏𝟐 𝐣𝐮𝐧𝐢 𝟐𝟎𝟐𝟓, 𝐂-𝟔𝟐𝟗/𝟐𝟑, 𝐌𝐓𝐔̈ 𝐄𝐞𝐬𝐭𝐢 𝐒𝐮𝐮𝐫𝐤𝐢𝐬𝐤𝐣𝐚𝐝.

Dat arrest gaat eveneens over de wolf, maar nu over 𝐛𝐞𝐡𝐞𝐞𝐫𝐬𝐦𝐚𝐚𝐭𝐫𝐞𝐠𝐞𝐥𝐞𝐧 en de vraag hoe de staat van instandhouding moet worden beoordeeld wanneer een wolvenpopulatie onderdeel is van een grotere, grensoverschrijdende populatie.

Ook daar blijft het nationale niveau van belang. Uitwisseling met wolvenpopulaties in aangrenzende landen mag onder voorwaarden worden meegewogen. Dat betekent echter niet dat Nederland zijn eigen staat van instandhouding eenvoudig kan vervangen door één gezamenlijke Nederlands-Duits-Belgische Svi.

Natuurlijk kunnen Nederland, Duitsland en België samenwerken. Wolven trekken grenzen over. Het is logisch dat landen gegevens uitwisselen, gezamenlijk onderzoek doen en kijken naar de samenhang tussen populaties. Het Europese recht sluit dat ook niet uit.

Maar daaruit volgt niet dat de Nederlandse situatie juridisch ineens niet meer relevant is omdat dezelfde wolvenpopulatie zich over meerdere landen uitstrekt.

Als Erkens uiteindelijk meer ruimte wil creëren voor het 𝑎𝑐𝑡𝑖𝑒𝑓 𝑏𝑒ℎ𝑒𝑟𝑒𝑛 𝑣𝑎𝑛 𝑑𝑒 𝑤𝑜𝑙𝑣𝑒𝑛𝑝𝑜𝑝𝑢𝑙𝑎𝑡𝑖𝑒, zal dat beheer dus nog steeds moeten voldoen aan de voorwaarden die het Europese natuurbeschermingsrecht daaraan stelt. Een grensoverschrijdende populatie is geen juridische vrijbrief.

Dat maakt zijn opmerkingen over organisaties die procederen des te opmerkelijker.

𝐃𝐚𝐚𝐫 𝐳𝐢𝐣𝐧 𝐫𝐞𝐜𝐡𝐭𝐞𝐫𝐬 𝐯𝐨𝐨𝐫

Erkens mag politiek vinden dat Nederland geen 56 wolvenroedels moet krijgen. Hij mag pleiten voor meer mogelijkheden om wolven te beheren en daarvoor politieke steun zoeken. Maar wat politiek gewenst is, is gelukkig niet automatisch juridisch mogelijk!

Het Europese recht verandert niet omdat een staatssecretaris het Nederlandse wolvenbeleid graag een andere kant op wil sturen. En dat een wolf geen landsgrenzen kent, betekent niet dat die grenzen juridisch niet meer bestaan. Dus wanneer Erkens mensen en organisaties als de Werkgroep „𝑡𝑜𝑡𝑎𝑎𝑙 𝑤𝑒𝑟𝑒𝑙𝑑𝑣𝑟𝑒𝑒𝑚𝑑” noemt, dringt zich toch een andere vraag op:

𝗠𝗲𝗻𝗲𝗲𝗿 𝗘𝗿𝗸𝗲𝗻𝘀: 𝘄𝗶𝗲 𝗶𝘀 hier nu 𝘄𝗲𝗿𝗲𝗹𝗱𝘃𝗿𝗲𝗲𝗺𝗱?

Bronnen:

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:62023CJ0629&utm

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/ALL/?uri=ecli:ECLI:EU:C:2024:595

Kamervragen en politieke verantwoording over afschot wolf Bram

27 augustus 2026 – Beantwoording Kamervragen van Ten Hove over afschot Bram

Staatssecretaris Erkens beantwoordt Kamervragen van Ten Hove naar aanleiding van berichtgeving over de uitvoering van het afschot van wolf GW3237m (Bram) en informatie die daarover pas maanden later openbaar werd. De vragen gaan onder meer over de positie en veiligheid van faunabeheerders, vermeende tegenwerking door activisten en de uitvoering van het wolvenbeleid.

Erkens noemt Bram een probleemwolf en spreekt expliciet zijn waardering uit voor zowel de totstandkoming als de uitvoering van de afschotvergunning. Ook zegt hij provincies te willen ondersteunen bij de uitvoering van beleid rond probleemwolven en bij juridische procedures die uit de nieuwe AMvB kunnen voortvloeien.

30 augustus 2026 – Verzoek aan Tweede Kamer om Erkens aan te spreken

Stichting Werkgroep Wolf Leusden vraagt de vaste commissie LVVN om staatssecretaris Erkens aan te spreken op zijn beantwoording van Kamervragen over het afschot van wolf GW3237m (Bram). Erkens sprak waardering uit voor de uitvoering van de afschotvergunning, terwijl uit openbaar geworden stukken blijkt dat het fatale schot ruim 5,5 uur buiten het vergunde tijdvenster is gelost.

De stichting vraagt de commissie Erkens zijn uitspraken te laten onderbouwen en zo nodig te laten corrigeren of intrekken. Daarnaast wordt de commissie verzocht de kwestie aan de Tweede Kamer voor te leggen en de Kamer zich hierover te laten uitspreken tijdens het debat over de wolf in Nederland. Ook wordt opnieuw aangedrongen op beantwoording van onze eerdere, nog altijd onbeantwoorde brief aan Erkens.

De documenten kun je hieronder lezen. 

Ondertstaande pdf's:

12 mei 2026 – Notitie lagere beschermingsstatus wolf
Stichting Werkgroep Wolf Leusden stuurt de Tweede Kamer een uitgebreide juridische analyse over de gevolgen van de lagere Europese beschermingsstatus van de wolf. Kern: de wolf blijft beschermd en de statusverlaging is geen vrijbrief voor sneller of ruimer afschot.

21 mei 2026 – Tweede Kamer vraagt reactie staatssecretaris Erkens
De vaste commissie LVVN heeft onze notitie ontvangen en besproken. De commissie besluit staatssecretaris Erkens om een inhoudelijke reactie op onze brief te vragen. Na ontvangst daarvan beslist de commissie over de verdere behandeling van onze brief.